نوروز- پرستو سرمدی:«تحصن» از مشخص ترین واژگانی است که از ادبیات سیاسی دوران اصلاحات به یادمانده است.اقدامی که نمایندگان مجلس ششم در اعتراض به رد صلاحیت نزدیک به سه هزار نفر از کاندیداهای مجلس هفتم شکل دادند و آن را به مثابه یکی از جدی ترین اقدامات نمایندگان در دفاع از حقوق شهروندی در تاریخ مجالس ایران به ثبت رساندند.

سوال: می خواهیم در مورد تحصن تاریخی نمایندگان مجلس ششم صحبت كنیم، در ابتدا می‌خواستم بدانم كه نمایندگان مجلس ششم در چه شرایطی تصمیم گرفتند تحصن كنند؟
صفايي فراهاني: مجلس ششم یكی از بهترین دوره هایی بود كه انتخابات آن رقابتی برگزار شد و نمایندگان واقعی مردم توانستند با آراء مستقیم آنها به مجلس راه یابد،‌ این خود شرایطی را به وجود آورده بود كه نماینده احساس مسئولیت بیشتری می كرد،‌ من همواره احساس می كردم به دلیل این كه بیش از یك میلیون و 500 هزار رای آورده ام،‌ مسئولیت سنگینی در قبال كسانی كه به من رای داده اند‌ دارم، به همین دلیل سعی می‌كردم بیشترین تلاش را بكنم تا بتوانم حقوق شهروندی آنان را حفظ كنم و از طرف دیگر اعتلای مجلس را در حضور واقعی و مشارکت جدی مردم می دانستم. فكر می كنم در كشوری كه پارلمان حضور دارد و نمایندگان بر اساس آراء مردم اختیار قانونگذاری و تصمیم گیری برای اداره كشور و همچنین نظارت بر عملكرد مجریان را دارند، كسی كه در كسوت نمایندگی قرار می گیرد،‌ بالاترین مسئولیت را می پذیرد.
دلیل این كه نمایندگان مجلس ششم تصمیم گرفتند تحصن كنند، این نبود كه مشكلاتی برای خودشان به وجود آمده بود، بلكه دلیل اصلی آن شرایطی بود كه در آن قرار بود مجلس هفتم شكل بگیرد، ‌به دلیل رد صلاحیت های گسترده‌ای كه انجام شده بود، نمایندگان پیگیری‌های متعددی برای رفع این مشكل داشتند، ‌مثل ملاقات با مسئولان و جلسات مختلفی كه با دست اندركاران داشتتند و استفاده از تریبون مجلس، اما همه این اقدامات نشان می داد كه نتیجه ای حاصل نمی شود،‌ تا اینكه در نشستی كه بین عده زیادی از نمایندگان اصلاح طلب برگزار شد، جمع بندی این شد كه یكی از ساده ترین، كم هزینه ترین و معتدل ترین روشهای اعتراضی یعنی تحصن را برگزینیم،‌ بررسی های زیادی در مورد مكان برگزاری تحصن ، انجام شد و همه به این جمع بندی رسیدند كه تحصن در خانه ملت بهترین روش است برای این كه یك نماینده بتواند به آرامی اعتراض خود را اعلام كند‌و به جای هر گونه جنجال و تنش در جامعه سعی كند حرف خود را به گوش كسانی كه از طریق معمولی گوش شنوایی ندارند برسانند، به همین دلیل جریان تحصن اتفاق افتاد.

سوال: هنوز هم برخی تحصن را اقدام تندروانه ای می دانند كه باعث شكست اصلاحات شد و معتقدند كه اگر تحصن انجام نمی‌شد رایزنی‌هایی كه برای رفع مشكل رد صلاحیت ها با مقامات بالا در حال انجام بود جواب می داد، نظر شما در این مورد چیست؟
صفايي فراهاني: من فكر نمی كنم كه تحصن اصلاً اقدام تندروانه ای باشد، تحصن ساده ترین روش اعتراض مدنی است، چه از ناحیه یك قشر صنفی اتفاق افتد و چه از ناحیه نمایندگان پارلمان، این راحت ترین،‌ مسالمت آمیزترین و كم هزینه ترین نوع اعتراض است. فكر می كنم آنهایی كه به تحصن ا نگ تندروی می زنند باید بگویند كه چرا به اصل مساله توجه نمی كنند، این كه رد صلاحیت های گسترده ای صورت گرفت كه حتی منجر به مذاکرات رهبری ، رییس جمهور و رییس مجلس كشور شد،‌ این تندروی است، نه این كه اعتراضی كه نسبت به آن می شود را تندروی بنامیم. كسانی كه هم سن و سال من هستند مذاكرات مجلس خبرگان قانون اساسی را به یاد دارند،‌ متن این مذاكرات هم هنوز در دسترس است و می توان به نمایندگانی كه در آن مجلس بودند رجوع كرد، برخی از اصولی كه در قانون اساسی تصویب شد، یك عكس العمل زمانی بود، ‌مثل اصل 44 قانون اساسی یا اصولی كه آوردن مستشار خارجی را ممنوع می كند، یا همین نظارتی كه برای شورای نگهبان در نظر گرفته شد، ریشه این تصمیمات و مصوبات برمی گردد به عملكرد رژیم گذشته، مثلا در مورد انتخابات قبل از انقلاب عملاحزبی وجود نداشت تا در انتخابات بتواند اعمال نفوذ كند وصرفا مجلس با دخالت حكومت شكل می گرفت،‌ تدوین كنندگان قانون اساسی نگران بودند كه مراكزی مثل فرمانداری‌ها، ‌عوامل حكومت و یا سفارت خانه ها در انتخابات دخالت كنند به همین دلیل مساله نظارت شورای نگهبان را مطرح كردند،‌ نه این كه نگران انتخاب مردم باشند، نگرانی نسبت به كسانی وجود داشت كه انتخابات در ید قدرت آنها بود،‌الان این موضوع بر عكس شده است، به هیچ وجه بحث احراز صلاحیت مطرح نبود،‌ در واقع ما داریم یك انتخابات دو مرحله ای انجام می دهیم كه به هیچ وجه این استنباط از قانون اساسی صحیح نیست،‌ به متن مذاكرات هم نگاه كنیم می بینیم كه چنین نگرانی در خبرگان قانون اساسی وجود نداشته است است، بنابراین این كه به روش برگزاری چنین انتخاباتی اعتراض شود، به هیچ وجه تندروی نیست،‌ هنوز هم اعتقاد دارم تحصنی كه در مجلس ششم اتفاق افتاد یكی از كارهای درستی بود كه در آن مقطع باید انجام می شد و كوچك ترین كاری بود كه در برابر آن رد صلاحیت ها انجام شدو امروز هم برای مجلس هشتم شاهد هستیم که آن اقدام کاملا موجه بوده است

سوال: گاهی اوقات بحث تندروی و اعتدال به گونه ای مطرح می شود كه گویی هر گونه دفاع نكردن از حقی مثبت و حركتی اعتدالی است و در مقابل هر نوع اعتراض نسبت به پایمال كردن حق تندروی،‌ نظرتان در مورد این گفتمانی كه اخیراً باب شده است،‌ چیست؟
صفايي فراهاني: معنایی كه از اعتدال و تندروی بر می آید بر میگردد به شرایطی كه به كار برده می شود، آیا ما انقلاب را عموماً یك حركت تندرو می دانیم،‌ یعنی فكر می كنیم كه اگر مثلاً در سال 57 مردم ایران دیگر نتوانستند رژیم شاه را تحمل كنند و انقلاب كردند،‌ این تندروی و خلاف شئون انسانی و رفتار شهروندی بوده است و باید مذمتش كرد؟ به نظر من انقلاب اسلامی یكی از اعتدالی ترین حركت هایی بوده است كه بوقوع پيوسته، مردم آن رژیم را نخواستند و با اعتراض و مقاومت منفی شان آن را سرنگون كردند.
امروز هم اعتدال به این معنا نیست كه ما هر گونه فشاری را تحمل كنیم و هر گونه رد صلاحیت غیرقانونی و سلب حقوق شهروندی را بپذیریم و بعد بگوییم كه اگر این را بپذیریم حركت اعتدالی كرده ایم و اگر در برابر آن مقاومت كنیم تندروری انجام داده ایم، فكر می كنم این تعابیر درست نیست،‌ بلكه اگر آنارشیسم در جامعه به وجود آید،‌ تندروی است اگر نظام قانونمندی را با بی قانونی به هم بزند این تندروی است، اما هر نوع حركت قانونی كه انجام شود كه تندروی نیست. به عنوان مثال حزب مشاركت كه حزبی قانونی است،‌ براساس قوانین جمهوری اسلامی مجوز و حق فعالیت دارد،‌ اعضایش با انتخابات داخلی و زیر نظر ناظر وزارت كشور انتخاب شده‌اند،‌ اما در انتخابات مجلس هشتم هیچ كدام از اعضای شورای مركزی‌ حزب، صلاحیتشان احراز نشده است. از دید كسانی كه فكر می كنند حق دارند صلاحیت افراد را احراز كنند،‌ هر گونه اعتراض نسبت به این مساله تندروی محسوب می شود در حالی که به نظر می رسد سوءاستفاده از قانون و به هر اقدام خلافی لباس قانون پوشاندن تندروی است.این که عده ای برای خود حقوق ویژه قائل می شوند در حالیکه قانون به آنها چنین اختیاری را نداده است بالاترين تندروی است.

سوال: امروز هم اصلاح طلبان با مشكل رد صلاحیت های گسترده مواجه هستند، به نظرتان واكنش اصلاح طلبان نسبت به این رد صلاحیت ها چه باید باشد؟

صفايي فراهاني: رد صلاحیت ها به واقع اعمال سلیقه از ناحیه گروه خاصی است و الا قانون تکلیف کسانی که حق انتخاب شدن را ندارند مشخص کرده است. ‌ چگونه می توانیم به كسی كه محكومیت قضایی ندارد، بدنام نیست و... بگوییم صلاحیت و حق انتخاب شدن را نداری،‌ فكر می كنم این ابزاری است كه گروه انحصارطلب از آن استفاده می كند تا مخالفان خود را از صحنه دور كنند. الان بحث تحصن را داریم من بر می گردم به قبل از تحصن در آن زمانی كه دو هزار نفر رد صلاحیت شدند كه تحصن صورت نگرفته بود به چه بهانه ای آن همه از نامزدها ونمایندگان را رد صلاحیت كردند.
بحث رد صلاحیت ها در مجالس قبلی هم بود. مثلاً در مجلس چهارم عده ای رد صلاحیت شدند بعد از همان مجلس به عنوان وزیر رأی اعتماد گرفتند. خب اگر ایشان صلاحیت نداشتند چرا رأی اعتماد گرفتند. من میخواهم بگویم كه این رد صلاحیت ها براساس مبانی حقوقی و قانونی انجام نمی شود بلكه سلیقه ای است و بسته به این است كه كدام قدرت از كی می خواهد حمایت كند. این با قانون اساسی و نظرحضرت امام مغایرت دارد. در حالی كه اصل این است كه مردم خود نمایندگان را انتخاب كنند امافعلا اصل بر احراز صلاحیت گذاشته می شود ،در حالیکه مراد قانون گذاراین است كه باید عدم صلاحیت انتخاب شونده بر اساس قانون مشخص شود و بقیه اش به مردم سپرده شود.

سوال: سوال من در مورد انتخابات مجلس هشتم بوده این انتخابات را چگونه می بینید؟
صفايي فراهاني: من انتخابات مجلس هشتم را انتخابات مشکلی می بینم، در بیشتر حوزه های انتخاباتی ،‌ امكان رقابت هیچ كدام از كاندیدای اصلاح طلب كه بعضاً نماینده مجلس این دوره یا دوره قبل هم بوده اند، پست‌های معاون وزیری و مسئولیت های مختلف داشته اند وجود ندارد، ‌همه آنها به بهانه این كه احراز صلاحیت نشده اند رد شده اند، باید دید كسانی كه ادعا می كنند كه باید اینها را احراز صلاحیت كنند خودشان دارای ویژگی هایی كه اینها دارند هستند یا نه،‌ یعنی در سطح مدیریتی و اداره یك مجموعه به شایستگی و دیانت افراد رد صلاحیت شده هستند؟
من فكر می كنم آنچه كه تا الان اتفاق افتاده است،‌ امكان برگزاری یك انتخابات رقابتی را از مردم سلب می كند.

سوال: برگردیم به تحصن مجلس ششم، نقش مرحوم بورقانی در انجام این تحصن چه بود؟
صفايي فراهاني: واقعاً‌ از فوت ایشان متاسفم، یكی از بهترین دوستان و یاران را از دست داده ایم كه جای تاسف بسیار دارد. به همه دوستان و همه اهالی مطبوعات و همه كسانی كه نگران آینده ایران هستند تسلیت می گویم.
در جریان تحصن ،‌ چون خودم مسئولیت هماهنگی و فعالیت های اجرایی متحصنین را بر عهده داشتم از كسانی بودم كه معمولاً شب ها دیرتر از همه می رفتم برای خوابیدن،‌ گاهی اوقات از ساعت 2 هم می گذشت، تعدادی از دوستان مسئول تنظیم بیانیه یا مطالبی برای روز بعد كه نشست های تحصن انجام می شد، بودند اكثر آنها مطالبشان را آماده می‌كردند و احمد باید آنها را ویرایش می كرد. او تا ساعت 3 یا 4 نیمه شب بیدار می ماند و با دقت و وسواس تمام این نوشته ها را می خواند و با قلم شیوایی كه داشت آنها را اصلاح می كرد تا برای روز بعد آماد باشد. در تمام نشست های عمومی كه برگزار می شد، ایشان پای ثابت بودند،‌ هم سازماندهی می كرد و هم كمك می كرد برای برگزاری آن، جزو معدود بچه هایی بود از نمایندگان مجلس ششم كه خیلی بی سرو صدا و بی تظاهر كار مستمر می كرد و در زمان تحصن هم همین كار را انجام می‌داد. بدون آنكه بخواهد نشان دهد كه كاری انجام می دهد،‌ بی سرو صدا و آرام وقت زیادی می گذاشت و با انرژی كامل كارش را انجام می داد. خیلی متاسفم از این كه چنین انسان والایی از میان ما رفت. شاید خانواده اش راضی نباشند كه این حرف را بزنم،‌ اما رفتن به خانه احمد بورقانی و مشاهده زندگی او شاید برای خیلی از آحاد جامعه روشن كننده باشد كه ببینند نماینده واقعیشان چگونه زندگی می كرد،‌ شاید تنها سرمایه ای كه برای خانواده اش مانده است اسم احمد است وكتاب های او. خانه بسیار ساده ای در جاده تهران نو با انبوهی از كتاب كه نشان دهنده نگرش احمد بود، همیشه سعی می كرد با مطالعه بیشتر بتواند با اطلاعات بیشتر بهتر خدمت كند. چه در مقطعی كه در وزارت ارشاد بود و بعد كه نماینده شد از پركارترین و ساده ترین نیروهای مومن انقلاب بود.