كارگزاران: با گذشت یك هفته از پایان تعطیلات نوروزی و در حالی‌كه یك هفته تا آغاز تبلیغات دور دوم انتخابات مجلس هشتم باقی مانده، هنوز تحرك و شور انتخاباتی در فضای سیاسی كشور دیده نمی‌شود و حتی فعالان سیاسی دو جناح هم، به جز برخی اظهارنظرهای كوتاه مبنی بر چگونگی حضور در مرحله دوم انتخابات، چندان جدی به بحث و موضع‌گیری دراین باره نپرداخته‌اند. این در حالی است كه برآوردها و ارزیابی‌ها از مرحله اول انتخابات نشان از آن دارد كه به ویژه نیروهای اصلاح‌طلب برای حضور مؤثر در مجلس آینده، به موفقیت قابل توجه در انتخابات دور دوم و نیز راه یافتن تعدادی از چهره‌های موثر خود از تهران به مجلس هشتم نیاز دارند.

وضعیت دو طیف اصولگرایان
در آن سو، اصولگرایان متحد دولت گرچه از پیروزی قاطعانه خود در دور اول انتخابات خبر می‌دهند، اما به‌شدت نگران نتایج دور دوم انتخابات هستند. این نگرانی به واقعیت‌هایی باز می‌گردد كه برآورد نتایج دور اول انتخابات مجلس هشتم به دست می‌دهد. طبق این برآوردها، متحدان دولت در بهترین حالت، نیمی از كرسی‌ها را در دور اول انتخابات به دست آورده‌اند و به نظر می‌رسد این میزان نیز تحت تاثیر تحولات آتی سیاسی و به ویژه انتخابات ریاست‌جمهوری سال آینده به‌شدت آسیب‌پذیر باشد. در این باره، برآوردهای انجام شده از سوی ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان حاكی از آن است كه از 204 كرسی كه تكلیف آنها در دور اول انتخابات روشن شده، تنها 85 كرسی در اختیار نامزدهای فهرست متحد دولت (موسوم به «جبهه متحد اصولگرایی») قرار گرفته است. در 20 كرسی دیگر، این نامزدهای اصولگرای منتقد دولت (از فهرست «ائتلاف فراگیر اصولگرایان») هستند كه به مجلس راه یافته‌اند. این طیف از اصولگرایان گرچه در تهران به توفیقی دست پیدا نكرد و تنها نامزد شاخص خود ـ«محمد خوش‌چهره»ـ را در جمع راهیافتگان مرحله دوم انتخابات می‌بیند، اما در شهرستان‌ها توانست 20 نامزد اختصاصی خود را راهی مجلس كند؛ آن هم در شرایطی كه تعدادی از 85 اصولگرایی كه به مجلس راه یافته‌اند و در این برآورد، جزء متحدان دولت ارزیابی شده‌اند، هم در فهرست «جبهه متحد اصولگرایان» (اصولگرایان متحد دولت) قرار دارند و هم در فهرست «ائتلاف فراگیر اصولگرایان» (اصولگرایان منتقد دولت). انتظار می‌رود در ماه‌های آتی و تحت تاثیر تحولات درونی اردوگاه اصولگرایان، چنین چهره‌هایی بعضا به جمع منتقدان یا متحدان دولت بپیوندند و در نتیجه، بر آرایش كلی مجلس تاثیرگذار شوند.

وضعیت اصلاح‌طلبان و مستقل‌ها
از مجموع 102 كرسی كه اصلاح‌طلبان در پی ردصلاحیت‌های گسترده امكان رقابت در آن را پیدا كردند، تاكنون 34 نامزد اصلاح‌طلب به مجلس هشتم راه یافته‌اند. این تعداد گرچه ناچیز می‌نماید و حتی نسبت به اقلیت مجلس هفتم ضعیف‌تر نشان می‌دهد، اما حضور بیش از 20 تن از اصلاح‌طلبان در جمع نامزدهای مستقل راهیافته به مجلس، دلگرمی و خوشبینی به فراكسیون اقلیت مجلس هشتم را افزایش می‌دهد. به گفته مسوولان ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان، این دسته از نامزدهای مستقل، اصلاح‌طلبانی هستند كه در رقابت با سایر نامزدها در حوزه انتخابیه خود (و از جمله نامزد مورد حمایت ائتلاف اصلاح‌طلبان) به مجلس راه یافته‌اند و می‌توانستند در فهرست اصلی این جناح قرار گیرند. ضمن آنكه در برخی حوزه‌های انتخابیه كه ائتلاف اصلاح‌طلبان بنا به ملاحظات مختلف از معرفی نامزد خودداری كرده بود یا حزب كارگزاران صرفا حمایت خود را از یك نامزد خاص اعلام كرده بود، چهره‌های اصلاح‌طلب به‌عنوان نامزد مستقل به مجلس راه یافته‌اند. اما در میان 35 نماینده مستقل دیگری كه به مجلس راه یافته‌اند، 22 نفر از چهره‌های منسوب به جناح راست و نیز 12 نامزد از چهره‌های محلی و غیرسیاسی راهی مجلس شده‌اند. پنج نماینده منتخب دیگر از اقلیت‌های دینی هستند كه معمولا در معادلات سیاسی پارلمان نقش‌آفرینی نمی‌كنند. اما نكته تعیین‌كننده در دور اول انتخابات مجلس هشتم، درصد پایین مشاركت شهروندان به‌ویژه در تهران و شهرهای بزرگ كشور بود. روزنامه «جمهوری اسلامی» هفته گذشته در تحلیلی در این باره نوشت:«یكی از این واقعیت‌ها كه در انتخابات مجلس هشتم ظاهر شد حضور كم مردم تهران در این انتخابات بود. تعداد واجدان شرایط رای دادن در تهران در انتخابات مجلس هشتم طبق آمار رسمی اعلام شده توسط مدیر كل دفتر سیاسی و انتخابات استان تهران شش میلیون و 573 هزار و 68نفر بود (خبرگزاری فارس12 اسفندماه 86 خبر شماره ٨۶۱۲۱۲۰۲۷۲ ) و تعداد آرای به صندوق انداخته شده در تهران طبق آمار رسمی اعلام شده توسط وزارت كشور یك میلیون و 995 هزار و 562 نفر بود. این ارقام نشان می‌دهد در تهران فقط 36 و 30 صدم درصد كسانی كه می‌توانستند رای بدهند در انتخابات مجلس هشتم شركت كرده اند». جمهوری اسلامی در ادامه مقاله خود می‌نویسد:«بدتر از این آرای بسیار پایین نمایندگان انتخاب شده یا راه‌یافتگان به مجلس در مرحله اول انتخابات مجلس هشتم است. براساس آمار اعلام شده توسط ستاد انتخابات وزارت كشور، اولین نفر از ۱۹ نفری كه در تهران به مجلس راه یافت ٨۴۴۲٣۰ رای داشت كه ۴۹/۴٨ درصد آرای به صندوق ریخته شده را تشكیل می‌دهد، یعنی یك و 51 صدم درصد كمتر از نصف آرای آن‌هم از كمتر از یك سوم واجدان شرایط رای. نفر نوزدهم یعنی آخرین نفری كه به مجلس راه یافت ۴٣۶۶۱۱ رای داشت كه 25 و هشت صدم درصد آرای به صندوق ریخته شده را تشكیل می‌دهد، یعنی حدود ۱۲ درصد كل آرای كسانی كه در تهران حق رای دادن را داشتند. این نشانه خوبی برای تهران و برای كسانی كه قرار است به نمایندگی از طرف مردم تهران در مجلس شورای اسلامی حضور داشته باشند، نیست.» در ادامه این مقاله آمده است: «نكته مهم این است كه تغییر قانون انتخابات و اجازه ورود كسانی كه حداقل یك چهارم آرای هر حوزه انتخابیه را به خود اختصاص دهند موجب شد این ۱۹ نفر در تهران و بسیاری از داوطلبان در شهرستان‌ها به‌ویژه مراكز استان‌ها به مجلس راه یابند و اگر شرط ورود به مجلس كسب نصف باضافه یك آرای بود در تهران هیچ‌كدام از داوطلبان و در شهرستان‌ها بسیاری از آنها در مرحله اول به مجلس راه نمی‌یافتند. به عبارت روشن‌تر باید گفت همه ۱۹ نماینده تهران كه در مرحله اول به مجلس راه یافته‌اند از جمله رئیس مجلس و بسیاری از نمایندگان شهرستان‌ها تك‌ماده‌ای هستند و اگر این قانون شبیه تك‌ماده نبود به مجلس راه نمی‌یافتند.» از سوی دیگر، نظرسنجی انجام شده از سوی سایت «نوروز» وابسته به جبهه مشاركت نشان می‌دهد اكثر پاسخگویان، «ناامیدی از تاثیر رای خود در بهبود اوضاع» را دلیل شركت اندك شهروندان در انتخابات مجلس هشتم می‌دانند. نوروز در این نظرسنجی از كاربران خود پرسیده: «به نظر شما مهمترین عامل كاهش مشاركت شهروندان در تهران و بسیاری از شهرهای بزرگ (كمتر از 30 درصد واجدان شرایط) و نیز علل كاهش مشاركت ایرانیان(23 میلیون نفر از 49 میلیون نفر واجد شرایط، یعنی حدود 46 درصد واجدین شرایط) در انتخابات چیست؟». از دیدگاه 29 درصد پاسخگویان «ردصلاحیت‌های غیرقانونی و در نتیجه غیررقابتی شدن انتخابات» عامل این اتفاق است. 7 درصد پاسخ‌دهندگان به «نارضایتی از عملكرد دولت و مجلس» و 10 درصد به «بی‌اعتمادی به سلامت انتخابات» و در جدی‌ترین گزینه، 54 درصد پاسخ‌دهندگان «ناامیدی از تاثیر رای خود در بهبود اوضاع» را ریشه ریزش مشاركت واجدان حق رای ذكر كرده‌اند. نكته مهم در این میان آن است كه طیف گسترده‌ای از شهروندان كه به هر دلیل حاضر به حضور در صحنه انتخابات و مشاركت در پای صندوق‌های رای نمی‌شوند، گرچه اعتراض اصلی‌شان به جریان‌های تندرو و انحصارطلب حاكم است، اما در عمل با خالی گذاشتن میدان، به سود آنها عمل می‌كنند و اجازه می‌دهند تا این جریان با تكیه بر اقلیت كمتر از 15 درصدی حامی خود بتواند نامزدهای اصلاح‌طلب را شكست دهد و پروژه خود در یكدست‌سازی حاكمیت و تكصدا كردن نهادهای حكومتی را به شكلی آسان‌تر اجرایی كند. البته در این میان، عملكرد مجموعه نهادهای حاكم در دلسرد ساختن شهروندان برای مشاركت در سرنوشت خویش هم بر تشدید روند كاهش مشاركت موثر بوده است. مقایسه‌ای میان انتخابات مجلس هشتم با انتخابات مجلس ششم كه در آن، هم امید به بهبود اوضاع در سطح جامعه بیشتر بود و هم اصلاح‌طلبان با ردصلاحیت محدودتر نامزدهای خود مواجه بودند، این مسئله را آشكار می‌سازد. به گونه‌ای كه جمع آرای صحیح ماخوذه شهروندان تهران بزرگ در انتخابات اخیر(یك میلیون و هفتصد وپنجاه هزار رای) كمتر از رای آقای دكتر سیدمحمدرضا خاتمی در انتخابات مجلس ششم (حدود یك میلیون و هشتصد هزار رای) بود.

چشم‌انداز دور دوم
در این شرایط و در حالی كه معمولا در دور دوم انتخابات، میزان مشاركت شهروندان كاهش می‌یابد، نیروهای اصلاح‌طلب به تلاش دوچندانی برای وارد ساختن نامزدهای خود در تهران و شهرستان‌ها به مجلس نیاز دارند. طبق نتایج به دست آمده از دور اول انتخابات، از 70 كرسی كه تكلیف آنها در دور دوم مشخص خواهد شد، در 6 كرسی قطعا نامزدهای اصلاح‌طلب راهی مجلس خواهند شد چرا كه در این حوزه‌های انتخابیه، همه راهیافتگان به دور دوم از نامزدها و چهره‌های اصلاح‌طلب هستند. در 14 كرسی دیگر نامزدهای اصلاح‌طلب با چهره‌های مستقل و در 8 كرسی با نامزدهای جناح راست رقابت خواهند كرد. در 42 كرسی دیگر، اصلاح‌طلبان حضور ندارند و رقابت یا بین مستقل‌ها و اصولگرایان، یا بین خود اصولگرایان یا بین اصولگرایان و مستقل‌ها جریان خواهد داشت. بر این اساس، از هم اكنون اصلاح‌طلبان به فراكسیونی 60 نفره در مجلس هشتم (متشكل از 34 منتخب رسمی فهرست، 20 منتخب غیررسمی و 6 كرسی قطعی در دور دوم) دست یافته‌اند و در صورت پیروزی در همه كرسی‌های مانده در شهرستان‌ها، در بهترین حالت تعداد اعضای این فراكسیون به 88 تن خواهد رسید. ضمن آنكه به نظر می‌رسد راهیابی چهره‌های شاخص اصلاح‌طلبان از تهران به مجلس برای هدایت و مدیریت این فراكسیون با توجه به شرایط سخت و دشوار سیاسی پیش رو ضروری باشد و همین مسئله، دور دوم انتخابات را به‌ویژه در تهران برای اصلاح‌طلبان تعیین‌كننده ساخته است.

آغاز فعالیت ستادی اصلاح‌طلبان از امروز
در این حال و با وجود خبرسازی‌ها و القائات رسانه‌های مخالف اصلاح‌طلبان و طرح ادعاهای مختلفی مبنی بر تشدد اصلاح‌طلبان در دور دوم، فعالیت ستاد انتخاباتی ائتلاف اصلاح‌طلبان از امروز (شنبه) از سر گرفته می‌شود. «حسین مرعشی» رئیس ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان تهران در این باره گفت: براساس تصمیم مشترك كاندیداهای اصلاح‌طلب راه‌یافته به مرحله دوم انتخابات، این فعالیت‌ها رسما از فردا(شنبه) آغاز می‌شود. وی با اشاره به شعار ستاد اصلاح‌طلبان در این مرحله از انتخابات مبنی بر «كنترل گرانی، ایجاد رونق اقتصادی و مقابله با تحجر» ادامه داد: از كلیه فعالان انتخابی تهران بزرگ تقاضا داریم با مراجعه به ستاد به همكاری‌های خود با ما ادامه دهند. رئیس ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان استان تهران ادامه داد: از همه كسانی كه در مرحله اول انتخابات به ما اعتماد كردند، انتظار داریم در مرحله دوم نیز برای به ثمر رسیدن زحمات گذشته در عرصه انتخابات فعال و با رای دادن به لیست 10 نفره اصلاح‌طلبان به ایجاد یك مجلس متكثر و چندصدایی كمك كنند. مرعشی موفقیت كشور را در گرو جلوگیری از انحصار قدرت در دست گروه‌های خاص دانست و اظهار امیدواری كرد كه «با راهیابی تعداد بیشتری از اصلاح‌طلبان به مجلس هشتم خانه ملت به عنوان مظهر اراده ملی بتواند به رسالت‌ها و مسوولیت‌های تاریخی خود عمل كند و جلوی اقدامات غیركارشناسی و مخرب كه نتیجه‌ای جز فشار روزافزون زندگی به اقشار متوسط و ضعیف جامعه ندارد را با شجاعت تمام بگیرد». رئیس ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان استان تهران تاكید كرد: «كاندیداهای اصلاح‌طلب به این پیمان هستند كه در صورت راهیابی به مجلس یك لحظه در اصلاح امور كشور و به ویژه كاستن از فشارها به مردم كوتاهی نكنند. سخنگوی حزب كارگزاران سازندگی درباره طرح بحث تغییر لوگوی ستاد اصلاح‌طلبان برای دور دوم انتخابات مجلس نیز گفت: با توجه به نتایج حاصل در مرحله اول و ضرورت نقش‌آفرینی بیشتر كاندیداها در این دوره از انتخابات، اصالت مبارزه و رقابت به 10 كاندیدای حاضر در عرصه داده شده و احزاب و گروه‌های سیاسی پشتیبان این كاندیداها خواهند بود و این در حالی است كه در مرحله قبل اصالت با گروه‌ها بود و اشخاص نقش كمتری در اداره ستاد ایفا می‌كردند. مرعشی با تاكید بر اینكه «در این دوره كاندیداهای اصلاح‌طلب محور ادامه رقابت خواهند بود و هر تغییری تحت تاثیر این تغییر سیاست است»، در عین حال درباره فهرست شهرستان‌های اصلاح‌طلبان برای حمایت از آنها در این دوره از انتخابات گفت: تصمیم‌گیری برای اداره رقابت و فعالیت در این دوره به ستادهای انتخاباتی استان‌ها محول شده است. از سوی دیگر، حزب اعتمادملی نیز كه در مرحله اول انتخابات فهرستی جداگانه اما واجد اشتراك حداكثری با اصلاح‌طلبان را به شهروندان تهرانی معرفی كرده بود، در دور دوم قصد دارد به شكلی كامل با ائتلاف اصلاح‌طلبان همراه شود. «مهدی كروبی» دبیركل این حزب روز پنج‌شنبه در حاشیه مراسم یادبود آیت‌الله توسلی به خبرنگاران گفت كه استراتژی اعتمادملی حضور و شركت در مرحله دوم انتخابات است. وی گفت: «تا آنجا من با دوستان داوطلب حاضر در مرحله دوم برخورد كرده‌ام، همه، تقریبا از شركت و حضور صحبت می‌كردند و ما در حزب اعتماد ملی نیز بنا بر شركت و حضور داریم». كروبی در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینكه « آیا از شیوه برگزاری انتخابات در مرحله اول راضی بودید؟» گفت: انتخابات در مرحله اول پایان یافته و از طرف شورای نگهبان نیز تایید شده است؛ البته ما یك سلسله دیدگاه‌ها داشتیم و یك سلسله اخبار و اطلاعات نیز به ما رسیده بود؛ چنانكه من و آقای خاتمی طی نامه‌ای آن را تقدیم كردیم، ولی احساس كردیم هیچ جوابی نشنیدیم. درست است كه ما داوطلب نبودیم اما انعكاس‌دهنده نظرات دوستان بودیم؛ چون در این زمینه كار می‌كنیم. البته نظر ما این بود كه حداقل بحث‌ها و گفت‌وگوهایی با دوستان بشود؛ ولی خب می‌بینید كه اكنون انتخابات تایید شده و ما برای مرحله دوم آماده می‌شویم. دبیركل حزب اعتمادملی همچنین در پاسخ به این پرسش كه عملكرد این حزب را در مرحله اول انتخابات چطور ارزیابی می‌كند، گفت: این عملكرد بر اساس شرایط متفاوت بود؛ برخی شهرها خوب بود و برخی جاهای دیگر نیز بد نبود؛ البته ما ضعف‌هایی نیز داشتیم؛ ولی با توجه به امكانات و محدودیت‌هایمان تلاش كردیم و امكانات ما محدود بود. وی در پاسخ به پرسش خبرنگاری كه از وی پرسید « چرا كاندیداهای شما مورد استقبال بیشتر مردم قرار نگرفته‌اند؟» گفت: این‌بحثی است كه اكنون نمی‌خواهم وارد آن شوم.