اعتماد - گروه سياسي، معصومه ستوده؛ حسينيه ارشاد روز يکشنبه ميزبان کارشناساني بود که گردهم آمده بودند تا اولين سمينار زن و نوانديشي ديني را برگزار کنند. اين سمينار که با حضور فعالان جامعه زنان و سخنراني انديشمندان حوزه و دانشگاه برگزار شده بود، سعي کرد مساله زنان را به صورت کارشناسي و به دور از هياهوهاي سياسي مورد توجه قرار دهد هرچند فريده ماشيني دبير سمينار نگراني هاي موجود نسبت به افزايش برخوردهاي سليقه يي را عامل برگزاري اين سمينار معرفي کرد که تلاش مي کند در جهت تغيير نگرش نسبت به زنان گام هاي جدي بردارد. البته اهميت اين مساله تا به آن حد بود که سه پانل جداگانه به آن اختصاص يافت.
در پانل اول به مديريت فخرالسادات محتشمي پور، محمد مجتهدشبستري و فريده ماشيني تلاش کردند ضرورت و مباني معرفت شناسي زن و نوانديشي ديني را مورد بررسي قرار دهند. در اين پانل فريده ماشيني رئيس کميسيون زنان حزب مشارکت با تاکيد بر اينکه توجه به حقوق انساني در حل حاضر مهم ترين چالش کشورها است، گفت؛ توجه به حقوق انساني مهم ترين مساله است و اين مساله در مورد زنان اهميت مضاعفي پيدا مي کند. هرچند کشورهايي که دموکرات تر هستند به حقوق انساني نيز توجه بيشتري نشان داده اند اما با اين حال زنان هنوز نتوانسته اند به حقوق اصلي خود دست يابند. وي در ادامه تصريح کرد؛ مساله زنان در کشورهاي مسلمان چالش جدي است زيرا در کشور ما با مواجهه بين سنت و مدرنيته شکاف ايجاد شده و اين شکاف منجر به بحران هاي جدي شده است. به عبارت ديگر بحراني بين معنا و هويت به وجود آمده است. فريده ماشيني با انتقاد از رويکردهاي انحصارطلبانه گفت؛ زنان در اين کشورها با بحران جدي تري مواجه شده اند زيرا در اين کشورها هرگونه تغيير ساختاري به منزله فروپاشي خانواده تعبير مي شود و بسياري از باورها رنگ مذهب به خود مي گيرد. ولي اين سوال همواره مطرح است که آيا با پذيرش نقش هاي جديد خانواده دچار تزلزل مي شود؟
عضو دفتر سياسي حزب مشارکت با بيان اينکه گروهي از اسلام گرايان تساوي زن و مرد را محصول انديشه غربي مي دانند، تصريح کرد؛ اين دسته از افراد به زن به عنوان يک عامل فريب نگاه مي کنند و معتقد هستند براي گريز از اين مساله بايد زنان را محدود کرد. اما مجتهدشبستري عامل مشکلات موجود را عدم توجه نسبت به فلسفه تعليم و تربيت عنوان کرد و اظهار داشت؛ بسياري از اين محروميت ها ريشه در عدم توجه به فلسفه تعليم و تربيت دارد و البته تحقق مطالبات زنان بدون تغيير در فلسفه تعليم و تربيت امکان پذير نيست. وي در ادامه تصريح کرد؛ هدف از تعليم و تربيت پرورش استعدادهاي انسان است زيرا انسان داراي انسانيت است و همه تلاش ها بايد در جهت شکوفايي اين استعداد به کار گرفته شود. مجتهدشبستري تربيت انسان را معطوف به آينده دانست و گفت؛ متاسفانه آن چيزي که در فلسفه تعليم و تربيت ما وجود دارد معطوف به آينده نيست در حالي که انسان بايد با معيار ساخته شود و معيار اين انسان سازي اخلاق است و اين اخلاق است که مي تواند زندگي را سامان ببخشد.
وي در ادامه تصريح کرد؛ آزاد بودن انسان و برخورداري از اراده انسان را انسان مي کند اما هرگز نبايد آزادي را ناديده گرفت گرچه برخي از احکام در فلسفه تعليم و تربيت تفکرات اتوريته يي است که مرتب اجرايي مي شود. اما محسن کديور سخنران بعدي سمينار زن و نوانديشي ديني بود که با مديريت شهيندخت مولاوردي به واکاوي موضوع زن و نوانديشي ديني در کتاب و سنت پرداخت. محسن کديور ضمن بررسي موضوع زن و قرآن با بيان اينکه تفاوت جنسي مساله غيرقابل انکاري است، گفت؛ اين سوال مطرح مي شود که آيا جنسيت در خلقت و انسانيت نقش دارد؟ وي سپس افزود؛ البته در اين مورد دو ديدگاه وجود دارد؛ ديدگاهي که حقوق مردان و زنان را به رسميت مي شناسد و معتقد است زنان به خاطر کاستي ها از حقوق کمتري برخوردارند اما ديدگاهي ديگر نيز معتقد است تفاوت جنسي نقشي در انسانيت انسان ندارد. وي در ادامه تصريح کرد؛ ديدگاه سنتي متاسفانه طرفدار ديدگاه اول است و انسان نوانديش از ديدگاه دوم طرفداري مي کند. بخشي از آيات سيماي انساني و مکمل زن را با حقوق متساوي ترسيم مي کند که اين همان احکام ثابت است.
محسن کديور با اشاره به مواردي که به تساوي بين زن و مرد اشاره دارد، گفت؛ اشتراک زن و مرد در صلاحيت ارتباط با خداوند، اشتراک در تقواي الهي، اشتراک در عمل و ايمان، اشتراک در سعادت و شقاوت اخروي و دنيوي، اشتراک در عبادات و احکام، اشتراک در حقوق اقتصادي و تجاري، اشتراک در احکام سياسي و اشتراک در حدود شرعي همگي نشان مي دهد که نگرش قرآن به زن چيست. هرچند با اجتهادهايي که در حال حاضر به نفع مردان صورت گرفته است حضور زنان در قضاوت و رهبري دچار تبعيض شده در حالي که هيچ منع قانوني نسبت به رياست زنان وجود ندارد. اما محمدتقي فاضل ميبدي حضور زنان در عرصه اجتماع را نيازمند اجتهادهاي نو و جديدي دانست و اين سوال را مطرح کرد که در مواجهه با فقه و شريعت سازمان هاي حقوق بشري و کنوانسيون ها در چه جايگاهي قرار مي گيرند. او اظهار داشت؛ يکي از مباحث جدي مدرنيته، حقوق زن بود و اين سوال مطرح شد که آيا بايد دستاوردهاي مدرنيته که مربوط به حقوق انسان ها است را يکسره رها کنند يا يکسره بپذيرند؟ پاره يي از فقهاي سنت گرا بر اين عقيده پا فشردند که هر چه با نصوص ما در تعارض باشد بايد آن را کنار گذاشت. وي در ادامه تصريح کرد؛ فقه اسلامي که درباره حقوق آدميان بحث مي کند هميشه حقوقي را که براي بشر شناخته بود مورد بحث قرار مي داده است ولي پاره يي از مسائل حقوق آدميان از جمله برخي از مسائل حقوق زنان از کشفيات دنياي مدرن است. فاضل ميبدي گفت؛ اسلام در زمان خود کامل ترين حرف ها و نظرات را نسبت به زنان اعلام کرد. پيامبر(ص) آنچه در زمان خودش در زمينه مسائل زناشويي، ارث و ديات مطرح کرد احکامي بوده است که در تضاد با اخلاق بشري نبوده است.وي خاطرنشان کرد؛ در مسائل مربوط به زنان و نظام خانوادگي ملاک عيني نداريم بلکه ملاک هاي آن قابل کشف است.
فاضل ميبدي درباره شهادت زن در اسلام عنوان کرد؛ در آن زمان شهادت دو زن در مقابل يک مرد قابل قبول بوده است اما در آن زمان زنان در مسائل بيرون حضوري نداشتند در حالي که امروز زنان در مسائل اجتماعي و سياسي حضور دارند. ما بايد راجع به حقوق آدميان به طور کلي و حقوق زنان به طور خاص در دنياي امروز اجتهاد مجدد کنيم. در ادامه مراسم صديقه وسمقي در همايش «زن و نوانديشي ديني» گفت؛ در کشورهاي غربي نيز مساله تبعيض ميان مرد و زن از چالش هاي مهم اجتماعي است اما اين سوال مطرح مي شود که چرا زن ها مدام براي برابري حقوق تلاش مي کنند؟ پاسخ اين است زيرا هميشه قدرت در دست مردان بوده و مردان حاضر نبودند براي زنان حقوق برابر قائل شوند.
وسمقي با اشاره به تصويري که از زن مسلمان در برخي اذهان وجود دارد که عمدتاً زن را موجودي بي اراده و مطيع مرد نشان مي دهد، گفت؛ اين تصوير موجودي منفعل و قابل ترحم از زن مسلمان به دست مي دهد و ما اين را در نگرش برخي مردان مسلمان هم دقيقاً مي بينيم.وي با طرح اين سوال که چه کسي صورتگر اين تصوير است برخي برداشت ها از فقه را عامل شکل گيري اين نگاه ها دانست. همچنين رضا عليجاني نيز نوانديشان را به سه دسته رفرميست هاي سنتي، نوانديشان ديني و نوانديشان غيرديني تقسيم کرد. وي با انتقاد به اينکه برخي زن را مانند کودک عقب مانده ذهني در نظر مي گيرند، گفت؛ زبان نوانديشي ديني در حوزه زنان زبان مغشوشي است.وي با تاکيد بر داشتن رويکرد تاريخي در بررسي مسائل زنان خاطرنشان کرد؛ با رويکرد تاريخي حتي مي توانيم با بخش غيرمذهبي جنبش زنان ديالوگ داشته باشيم همين طور با بخش سنتي؛ اما براي راضي کردن آنها نبايد زبان خود را مغشوش کنيم. بايد زبان مان را پيراسته نگه داريم و به دنبال ديالوگ و منطق مشترک فکري با آنها باشيم.
